Nee leren zeggen...

Hoe ik leerde nee te zeggen zonder eerst drie keer ja te zeggen

Ergens aan de rand van het universum, net buiten het bereik van de gebruikelijke sterrenkaarten, bevindt zich een merkwaardige planeet. Elaria.

De planeet staat niet vermeld in de officiële astronomische registers. Niet omdat ze niet bestaat, maar omdat de bewoners ooit collectief besloten dat ze geen enkele behoefte hadden om ontdekt te worden. Dat zou namelijk alleen maar gedoe opleveren.

Voor je het weet, komen er onderzoekers, toeristen, spirituele coaches en mensen die je voor € 997 willen leren hoe je in vijf eenvoudige stappen je authentieke zelf kunt worden.

En daar zaten de Elariërs niet op te wachten.

Op Elaria geldt namelijk één belangrijke grondwet:

Je hoeft niet uit te leggen waarom je bent wie je bent.

Dat klinkt eenvoudig, maar voor de meeste bezoekers van de Aarde blijkt het een buitengewoon ingewikkeld concept.

Neem bijvoorbeeld het woord 'Nee'. Op Aarde is dat een tamelijk beladen woord. Het wordt vaak beschouwd als het begin van een onderhandeling, een uitnodiging tot discussie of, in ernstige gevallen, een persoonlijke afwijzing.

Op Elaria is het gewoon een antwoord.

'Wil je zaterdag komen helpen?'

'Nee.'

'Waarom niet?'

'Omdat ik nee zei.'

Een aardbewoner raakt op dit punt doorgaans lichtelijk in paniek.

'Maar je hebt toch niets te doen?'

'Precies.'

'Maar dan kun je toch wel even…'

'Nee.'

En daarmee is het gesprek afgelopen. Niet uit onvriendelijkheid, want Elariërs zijn doorgaans buitengewoon gastvrij. Ze schenken thee, organiseren cirkels, steken kaarsen aan en kunnen uren luisteren naar de levensverhalen van volstrekte vreemden.

Maar ze hebben ontdekt dat gastvrijheid niet hetzelfde is als onbeperkte beschikbaarheid.

Dat inzicht heeft overigens eeuwen op zich laten wachten. Lees maar mee...

De grote ja-epidemie

Volgens oude overleveringen werd Elaria ooit geteisterd door een bijzonder hardnekkige epidemie. De symptomen waren eenvoudig te herkennen:

De slachtoffers hoorden zichzelf voortdurend zeggen:

'Ja hoor, natuurlijk.'

'Geen probleem.'

'Dat lukt wel.' of

'Laat mij dat maar doen.'

En het gevaarlijkste symptoom: 'Ach, zo erg is het niet.'

Vooral dat laatste bleek funest, want doorgaans was het wèl erg.

De agenda's raakten overvol, de lichamen uitgeput en de hoofden overstroomd met verplichtingen waar niemand ooit werkelijk voor had gekozen.

Op een gegeven moment was bijna de hele bevolking druk bezig met het vervullen van verwachtingen, waarvan niemand meer wist wie ze eigenlijk had bedacht.

De planeet draaide door en de bewoners ook.

Totdat op een dag een vrouw midden op het dorpsplein ging zitten.

Ze had een lange geschiedenis van helpen, zorgen, regelen, oplossen, begrijpen en nog een keer begrijpen wanneer het eerste begrijpen onvoldoende bleek. Ze had haar leven lang geprobeerd niemand teleur te stellen. Het resultaat was indrukwekkend. Iedereen was tevreden. Behalve zijzelf. Dus ging ze zitten en er kwam iemand langs.

'Gaat het wel?'

'Ja.'

'Kun je me misschien even helpen?'

Ze opende haar mond. Het woord natuurlijk stond al klaar. Het kende de route inmiddels uit zijn hoofd. Maar deze keer gebeurde er iets merkwaardigs. Haar mond zei: 'Nee.'

De vrouw schrok zich een ongeluk en de voorbijganger ook. De vogels hielden op met zingen... Ergens viel een theekopje om. En toen… Gebeurde er helemaal niets.

Geen blikseminslag.

Geen kosmische straf.

Geen onmiddellijke verbanning uit de gemeenschap.

De voorbijganger haalde zijn schouders op en vroeg iemand anders. De vrouw bleef zitten.

En voor het eerst in jaren voelde ze iets wat ze nauwelijks herkende. Ruimte!

De drie-ja-regel

Helaas verdween de ja-epidemie niet onmiddellijk. De Elariërs bleven namelijk buitengewoon bedreven in een merkwaardig verschijnsel dat later bekend zou worden als de drie-ja-regel.

De eerste ja kwam uit gewoonte.

De tweede ja kwam uit schuldgevoel.

De derde ja kwam, omdat men inmiddels al twee keer ja had gezegd en het nu toch wel heel vervelend zou zijn om alsnog nee te zeggen.

Pas daarna begon het lichaam te protesteren. Soms met hoofdpijn. Soms met slapeloze nachten. Soms met een complete lichamelijke staking, waarbij alle afdelingen zich zonder voorafgaande waarschuwing ziek meldden. Het lichaam bleek namelijk een tamelijk eigenzinnig orgaan. Het had geen boodschap aan sociale verplichtingen, financiële doelstellingen of de behoefte van anderen om geholpen te worden. Het wilde slapen wanneer het moe was. Eten wanneer het honger had. En met rust gelaten worden wanneer het genoeg had gehad. Buitengewoon onpraktisch. Vooral voor zelfstandig ondernemers.

Een van de bekendste uitspraken uit deze periode is afkomstig van een Elariër die een volledig weekend haar werkzaamheden had stilgelegd. Toen men haar vroeg of dat niet ten koste zou gaan van haar succes, antwoordde ze: 'Mijn succes hangt niet af van één weekend, maar mijn gezondheid misschien wel.'

Die woorden werden later opgenomen in het Grote Boek der Van-zelf-sprekendheden, een boek dat overigens opvallend weinig gelezen wordt op Aarde.

De kunst van het teleurstellen

Een van de moeilijkste lessen voor nieuwe bewoners van Elaria is dat je andere mensen soms mag teleurstellen. Dat is geen prettig idee. Zeker niet wanneer je jarenlang hebt geloofd dat harmonie betekent dat iedereen het naar zijn zin heeft. Maar op Elaria ontdekte men iets wezenlijks: Wanneer je voortdurend voorkomt dat anderen teleurgesteld raken, bestaat de kans dat je jezelf systematisch teleurstelt.

En omdat je jezelf meestal niet hardop hoort klagen, kun je dat verbazingwekkend lang volhouden. Tot je op een dag wakker wordt en denkt: Wanneer ben ik eigenlijk begonnen met mezelf onderaan mijn eigen prioriteitenlijst te zetten?

Het antwoord blijkt zelden op één specifieke datum te liggen. Meestal is het een verzameling kleine momenten. Een afspraak waarvoor je eigenlijk te moe was.

Een verzoek waar je geen zin in had. Een grens die je voelde, maar niet uitsprak.

Een vrijdag die je voor alle zekerheid openhield, omdat er misschien iemand iets van je nodig zou kunnen hebben. En op een dag besluit je die vrijdag gewoon dicht te gooien. Een kruis in de agenda... Niet uit boosheid. Niet omdat je de wereld zat bent. Maar omdat je iets anders te doen hebt. Misschien een boek lezen. Misschien herstellen van een tatoeage. Misschien helemaal niets. Op Elaria zijn dat allemaal vol-waardige bezigheden.

Een kleine waarschuwing voor bezoekers

Wie naar Elaria reist, moet overigens niet denken dat de bewoners voortdurend nee zeggen. Integendeel. Ze zeggen soms volmondig JA. Tegen liefde. Tegen avontuur. Tegen nieuwe ondernemingen. Tegen een vrouwencirkel onder de volle maan. Tegen een volkomen onpraktische, maar prachtige tatoeage die ongeveer evenveel kost als een vakantie. En soms zeggen ze ja tegen iets waarvan iedereen denkt dat ze werkelijk hun verstand hebben verloren. Maar er is een verschil. Hun ja komt niet langer automatisch voort uit de angst iemand teleur te stellen. Het is een keuze. En daarmee verandert ook de betekenis van hun nee. Een nee tegen de ander kan een ja tegen jezelf zijn.

Al is het leven natuurlijk nooit zo keurig zwart-wit. Soms zeggen de Elariërs alsnog ja terwijl ze nee bedoelen. Soms voelen ze zich schuldig. Soms liggen ze 's nachts wakker en bedenken ze zevenentwintig redenen waarom ze misschien toch hadden moeten helpen.

Het blijven tenslotte levende wezens en geen verlichte Boeddha's op een permanent meditatiekussen. Bovendien zouden ze zich daar na ongeveer twintig minuten stierlijk op vervelen.

De eerste wet van Elaria

Aan het einde van haar eerste jaar op de planeet kreeg de vrouw van het dorpsplein een vraag voorgelegd. 'Wat is het belangrijkste dat je hebt geleerd?'

Ze dacht even na. Ze had geleerd dat niet iedereen haar aardig hoefde te vinden. Dat sommige relaties veranderden wanneer ze grenzen stelde. Dat een ander mens teleurgesteld kon zijn zonder dat zij die teleurstelling onmiddellijk hoefde op te lossen.

En dat haar eigen behoeften niet minder belangrijk waren dan die van een ander.

Maar het belangrijkste inzicht was misschien wel dat ze zich niet eerst hoefde uit te putten voordat ze zichzelf toestemming mocht geven om te stoppen.

Ze glimlachte.

'Ik heb geleerd dat ik niet verantwoordelijk ben voor alles wat er gebeurt nadat ik nee zeg.'

'En wat zeggen de mensen daarvan?'

Ze haalde haar schouders op.

'Geen idee.'

'Interesseert het je niet?'

'Jawel. Soms nog wel.'

Ze nam een slok thee.

'Maar ik ben ermee aan het oefenen.'

En zo ontstond de beroemdste spreuk van de planeet Elaria:

What other people think of me is none of my business.

Niet omdat de Elariërs onverschillig waren geworden. Maar omdat ze eindelijk begrepen dat ze hun eigen leven niet konden leiden zolang ze voortdurend bezig waren met de verwachtingen van anderen. En mocht je ooit op Elaria terechtkomen, dan zul je bij de uitgang van het ruimtevaartstation een klein bordje aantreffen.

Daarop staan slechts zeven woorden:

Je mag nee zeggen. Ook tegen jezelf.

Daaronder heeft iemand met een dikke zwarte stift geschreven:

'En je hoeft er geen PowerPointpresentatie bij te geven.'

Niemand weet wie dat heeft gedaan, maar men vermoedt dat het een Waterman was.