top of page

Het Grote Klemtoonincident

4 dagen geleden
4 minuten om te lezen

Hoe vijf keer dezelfde vraag tot een bestuurlijke crisis leidde.

Op planeet Elaria was het Ministerie van Moeten nog altijd niet geheel verdwenen. Hoewel de instantie officieel was opgeheven, bleef een hardnekkige groep ambtenaren dagelijks op kantoor verschijnen. Sommigen deden dat uit gewoonte. Anderen omdat niemand hun had verteld dat ze ermee mochten stoppen. En een enkeling omdat hij niet wist wat hij anders met zijn leven moest beginnen. Op een dinsdagochtend werd op de afdeling Verplichtingen en Andere Zelfopgelegde Ellende een spoedvergadering belegd. Er was namelijk een ernstig probleem ontstaan. Een Elariër had een vraag gesteld. Dat gebeurde wel vaker, maar ditmaal betrof het een bijzonder gevaarlijk exemplaar. 'Moet ik dit nu doen?' De dienstdoende ambtenaar had onmiddellijk zijn stempel gepakt 'JA'. Dat was immers het standaardantwoord op vragen waarin het woord moeten voorkwam. Maar de Elariër was niet tevreden.

'Nee,' zei ze. 'Ik bedoel: MÓÉT ik dit nu doen?'

De ambtenaar keek op. 'Eh...' 'Is het verplicht? Is het noodzakelijk? Gaat er iets verschrikkelijks gebeuren als ik het niet doe?' De ambtenaar raadpleegde zijn handboek. Daar stond niets over noodzakelijkheid. Alleen over verplichtingen.


Hij bladerde naar de bijlage Wat te doen bij twijfel? Daar stond: Bij twijfel alsnog uitvoeren.

'Dat lijkt me niet helemaal hetzelfde,' merkte de Elariër op.

De ambtenaar begon te zweten. 'Maar moet ÍK dit nu doen?' vroeg ze vervolgens.

'Wie anders?' antwoordde de ambtenaar.

'Geen idee... Misschien iemand die er verstand van heeft? Of iemand die er zin in heeft. Of misschien is het überhaupt niet mijn verantwoordelijkheid.'


De ambtenaar greep naar zijn telefoon. Dit was duidelijk een zaak voor de afdeling Verantwoordelijkheidsverschuiving. Maar voordat hij kon bellen, kwam de derde vraag.

'Moet ik DÍT nu doen?'

'Ja!' riep de ambtenaar opgelucht.

'Waarom? Misschien is er wel iets anders dat veel verstandiger is. Misschien ben ik met het verkeerde probleem bezig.'


De ambtenaar keek naar het formulier voor hem. Daarop stond slechts één vakje: ☐ Uitvoeren. Er was geen vakje voor iets anders. En al helemaal niet voor verkeerd probleem. Toen volgde de vierde vraag.


'Moet ik dit NÚ doen?' De ambtenaar rechtte zijn rug. 'Uiteraard. Uitstel is een ernstige bedreiging voor de productiviteit.'

'Maar wat als morgen ook goed is? Of volgende week? Of wanneer ik er daadwerkelijk tijd voor heb?' Bij het woord tijd begon ergens in het gebouw een alarm te loeien. De afdeling Planning en Onrealistische Deadlines was gewaarschuwd.


Inmiddels waren drie afdelingshoofden, twee beleidsmedewerkers en een vertegenwoordiger van het loket Ja Maar Wat Als? toegesneld. Ze stonden gezamenlijk om de Elariër heen.

'Mevrouw,' begon het afdelingshoofd plechtig, 'u ondermijnt met uw vragen de fundamenten van onze organisatie.'

'Ik ben nog niet klaar,' antwoordde ze. De aanwezigen verstijfden... 'Moet ik dit nu DÓÉN?'


Het werd doodstil. 'Misschien hoef ik helemaal niet in actie te komen. Misschien mag iets gewoon even bestaan zonder dat ik het oplos, verbeter, organiseer, plan of afvink.'

Een beleidsmedewerker viel flauw. De minister van Productiviteit, die inmiddels ook was gewaarschuwd, begon zenuwachtig zijn paperclips te sorteren. En bij het loket Ja Maar Wat Als? ontstond een wachtrij die zich tot buiten het gebouw uitstrekte.


De bestuurlijke crisis

Nog diezelfde middag werd er een spoedbijeenkomst georganiseerd. De minister, die ondanks de officiële opheffing van het ministerie nog altijd zijn functie uitoefende, nam het woord. 'Dames en heren, wij worden geconfronteerd met een uiterst zorgwekkende ontwikkeling. Het blijkt dat burgers door het verplaatsen van één enkele klemtoon in staat zijn onze volledige organisatiestructuur ter discussie te stellen.'

Er ging een geschokte zucht door de zaal.

'Wij stellen daarom voor om klemtonen voortaan uitsluitend te gebruiken na schriftelijke toestemming.' Er werd instemmend geknikt. 'Daarnaast zal iedere vraag die begint met "Moet ik..." voortaan automatisch worden beantwoord met

"Ja, en het liefst gisteren".'


Een ambtenaar achter in de zaal stak voorzichtig zijn hand op. 'Maar minister, moeten we dat eigenlijk wel doen?' De minister verbleekte. 'Dat is precies het soort vraag dat we proberen te voorkomen!' 'En moeten WIJ dat doen?' vroeg een tweede ambtenaar. 'Of moeten we DAT doen?' opperde een derde. Binnen enkele minuten was de voltallige vergadering verwikkeld in een discussie over de betekenis van vijf woorden. Niemand wist nog wie waarvoor verantwoordelijk was. De notulist schreef uiteindelijk: Besluit: er is geen besluit genomen. Vervolgvergadering noodzakelijk. Daaronder voegde hij, enigszins aarzelend, toe: Of misschien ook niet.


De zesde vraag


Intussen had de oorspronkelijke Elariër het ministerie verlaten. Ze zat op een terras met een kop thee. Naast haar zat een andere bewoner van de planeet, die het hele gebeuren met grote belangstelling had gevolgd. 'Weet je,' zei die, 'je hebt eigenlijk nog een vraag overgeslagen.'

'O ja?'

'Ja. Je hebt vijf keer gevraagd of je iets moest doen. Maar je hebt helemaal niet gevraagd of je het WILT doen.'

De Elariër keek naar haar thee. Daar had ze inderdaad nog niet aan gedacht. 'Wil ik dit nu doen?' herhaalde ze langzaam. En voor het eerst die dag hoefde ze nergens onmiddellijk een antwoord op te geven. Ze nam een slok.

'Op dit moment wil ik eigenlijk gewoon mijn thee opdrinken.' 'Uitstekend plan,' zei haar tafelgenoot. 'En daarna?'

'Dat zie ik daarna wel.'


De nasleep Het Ministerie van Moeten stelde naar aanleiding van het incident een speciale commissie in. De Commissie ter Bescherming van de Onvoorwaardelijke Verplichting.

Na zes vergaderingen, vier beleidsnota's en een extern onderzoek concludeerde men dat het probleem niet zozeer bij de klemtoon lag, maar bij de vrijheid die burgers zichzelf begonnen toe te staan. Dat was vanzelfsprekend onacceptabel.

Dus werd er een nieuw formulier ontworpen. Formulier M-6: Aanvraag tot het Niet Uitvoeren van een Mogelijk Niet-Noodzakelijke Handeling. Het formulier telde zeven pagina's en diende minimaal drie weken vóór het voorgenomen nietsdoen te worden ingediend.


De organisatie Eerste Hulp bij Aards Gedoe reageerde onmiddellijk. Ze verspreidden een pamflet met daarop slechts één zin: Je hoeft geen formulier in te vullen om iets niet te doen.


Pamflet Eerste Hulp bij Aards Gedoe
Eerste Hulp bij Aards Gedoe

Het ministerie probeerde het pamflet te verbieden. Maar daarvoor moest eerst een aanvraag worden ingediend. En niemand wist of dat nu echt moest. Sindsdien ligt het dossier ergens op een bureau. Onder een stapel andere dossiers. Met daarop een gele plaknotitie. Misschien morgen....




Reistip voor bezoekers van de planeet Elaria


Wanneer je merkt dat je hoofd weer een eindeloze lijst aan verplichtingen produceert, probeer dan eens vijf keer dezelfde vraag te stellen. Verplaats iedere keer de klemtoon. En stel daarna vooral de zesde vraag: Wil ik dit eigenlijk wel?

Het antwoord hoeft niet altijd nee te zijn, maar het mag wel. Het Ministerie van Moeten is echter niet verantwoordelijk voor de gevolgen van zelfstandig nadenken.



Opmerkingen

Beoordeeld met 0 uit 5 sterren.
Nog geen beoordelingen

Voeg een beoordeling toe
bottom of page